Get Adobe Flash player

Palindromlar

Sözcük oyunları küçüklüğümden beri ilgimi çekiyor, palindromlar da bunların arasında. Çok sonraları dil ve sözcük oyunlarını konu alan kitabımın adı da Türkçe’de bilinen en eski palindromdan geliyor: ANASTAS MUM SATSANA. (Üstün Alsaç, Anastas Mum Satsana, Yapı Kredi Yayınları, Doğan Kardeş Kitaplığı 40, İstanbul, 1992) Bildiğim kadarıyla bu kitap palindromik başlığı olan ilk kitap, en azından Türkçe olarak. Burhan Biner bir yazısında bu kitabımdan alıntılara yer vermişti. (Burhan Biner, “Yaşamın İçindeki Düzen… Palindromlar”, Bilim ve Teknik, sayı 368, Temmuz 1998)

Türkçe palindromlarla ilgili pek çok konuya bu kitabın onlara ayrılan bölümünde ayrıntılı olarak değinildiği için onları burada yinelemek istemiyorum. Orada pek çok palindrom yer alıyor. Bunları ben ve arkadaşım Orhan Tarkan bulmuştuk.

Türkçe palindromlar içeren İnternet site ve sayfaları var. Bir bölümünde de bizim bulduğumuz palindromlar var. Ama bunlar ya bulanların adları belirtilmeden yayınlanmış, ya da başkaları tarafından bulunmuş gibi gösteriliyorlar. Onun için bu sayfaya bizim bulduğumuz palindromların bir listesini koymak istedim.

Sonradan eklenen bir kaçı dışında abecesel olarak dizilmiş ve yanlarında İngilizce çevirileri verilmiş olan bu palindromların önemli bir bölümü yukarda anılan kitabın yazıldığı tarihten önce bizim tarafımızdan bulunmuştur.

Kitabımda palindromları kullanan iki ya da daha çok kişiyle oynanabilecek bir de oyun önermiştim. Onu kısaca burada anımsatmak istiyorum.

Önce bir sözcük seçilir ve bir kağıda yazılır. İlk oyunca onun sağına ya da soluna bir başka sözcük yazar, tam sözcüklerin arasına da bir çizgi koyar. Sonra da sözcük eklemediği yana palindromu tamamlayacak harfleri koyar. Bir sonraki oyuncu da aynı şeyi yaparak zinciri uzatır. Bu oyuncunun yapacağı iş kendisinden önceki oyuncudan arta kalan harfleri kullanarak bir sözcük bulmaktır ki, bu her zaman kolay olmayabilir. Bu işlemler ya daha önce belirtilmiş olan zaman bitinceye ya da belirlenmiş bir sözcük sayısına ulaşılıncaya kadar sürer. Doğal olarak oyun oyunculardan birinin yeni bir sözcük yazamayacak duruma düşmesi ya da oyuncuların karşılıklı olarak anlaşmasıyla da sona erebilir.

Aşağıda bunun bir örneği veriliyor. Her satır oyunun bir aşamasını göstermektedir.

- KALEM -
– KALEM – ELA – K
– TA – KALEM – ELA – KAT -
– ÇANTA – KALEM – ELA – KAT – NAÇ -
– Zİ – ÇANTA – KALEM – ELA – KAT- NAÇİZ -
– MİZİ – ÇANTA – KALEM – ELA – KAT – NAÇİZ – İM
– MA – MİZİ – ÇANTA – KALEM – ELA – KAT – NAÇİZ – İMAM -
– ÇAMA – MİZİ – ÇANTA – KALEM – ELA – KAT – NAÇİZ – İMAM – AÇ

Böylece oyunun sonunda, bir arada anlam taşımamakla birlikte, toplu bakıldığında palindrom olan bir sözcük zinciri ortaya çıkar.

Çocuklarla oynandığında bu oyun onların yalnızca dildeki palindrom olgusunu öğrenmesine değil sözcük dağarcıklarının gelişmesine de yardımcı olur. Takımlar arasında oyanırsa kim en uzun zinciri yapacak (ya da piramidi kuracak) türü bir yarış ile oyun daha da heyecanlı kılınabilir. KALEM sözcüğü ile başlayan başka bir oyunun son satırı da aşağıdaki örnekte görülüyor:

MİKİ – BANKA – BAKKAL – US – KALEM – MEL – AK – SULAK – KABAK – NABİ – KİM

Kuşkusuz dil ile, sözcükler ile oynama alışkanlığı yaygınlaştıkça oyunun çeşitlemeleri daha da çoğalacaktır. Umarım palindromları okurken ya da bu oyunu oynarken keyif alır ve siz de Türkçemizin esnekliğine, varsıllığına hayran kalırsınız. Hatta neden olmasın, belki siz de yeni palindromlar  bulursunuz. Ama uyarmadı demeyin, palindromlarla uğraşmak alışkanlık, hatta bağımlılık yapaabilir, aklınızda olsun!..


Leave a Reply